(Συνεχίζουμε σήμερα με το τρίτο μέρος της έρευνας του Απόστολου Σαχίνη για τον “χαμένο θησαυρό” του Μητροπολιτικού Ναού Καστοριάς, που δημοσιεύθηκε στον τοπικό τύπο το έτος 1976 και αναφέρεται στην περίοδο 1960-1963

ΜΕΡΟΣ Γ΄


Υπήρχαν λοιπόν, στο σκευοφαυλάκιο της Μητρόπολης το 1844, καταμετρημένα και καταγεγραμμένα από έναν έντιμο μητροπολίτη τον Νικφόρο, τα εξής άμφια, ιερά σκευή και άλλα εκκλησιαστικά αντικείμενα “1844 Αυγούστου 13. Καταγραφή των ακολούθων αρχιερατικών ιματίων και λοιπών σκευών όπου ευρίσκονται εις το μαγαζίον (σκευοφυλάκιον της Μητροπόλεως)

Ένας σάκκος από στόφαν χρυσήν. Ένας όμοιος ατλαζοκόκκινος χρυσός με σταυρούς και εξαπτέρυγα με κόδωνες. Ένας όμοιος χρυσούφαντος κόκκινος με κόδωνας. Ένας όμοιος κίντρινος χωρίς κόδωνας. Ένα υπογονάτιον χρυσοκέντητον με την Ανάσταση του Χριστού. Ένα ζευγάρι υπομάνικα χρυσοκέντητα.
Ένα περιζώνιον ασημόχρυσον. Ένα ομοφόριον μεγάλον άσπρο από σύπι με του 4 ευαγγελιστάς χρυσοκέντητον. Μια Μήτρα με διαμαντικά διάφορα. Ένας εγκόλπιος σταυρός με την σταύρωσιν από σμάλτον.
Ένας όμοιος σταυρός με την σταύρωσιν από σμάλτον. Ένας όμοιος σταυρός με διαμαντικά και άλλα τζεβεϊρικα. Μία πατερίτσα σιδερένια με ασημένια κουμπιά. Ένα άγιον ποτήριον ομού με το δισκάρι αργυρόν συρματερόν. Τέσσερα έτερα αργυρά. Τρία καλύμματα χρυσοκέντητα.
Ένα ευαγγέλιον ασημόχρυσον. Ένας “αέρας” χρυσοκέντητος με μαργαριτάρια. Ένας όμοιος από Δομπρόλισταν. Ένας μανδύας παλαιός με χρυσά σιρίτια. Ένας όμοιος σαδέφιος. Ένα ζευγάρι δικεροτρίκερα αργυρόχρυσα. Δύο θυμιατοί αργυροί. Ένα μπουχουρδάρι αργυρόν. Ένα γκελεβδένι αργυρόν. Τέσσαρες σταυροί ασημόχρυσοι. Ένας όμοιος ξύλινος. Ένα τάσι ασημόχρυσον. Δύο εξαπτέρυγα και ένας σταυρός ασημόσρυσα. Τρεις δίσκοι αργυροί. Ένας ήτοι δια τον αγιασμόν. Ένας επιτάφιος χρυσκέντητος. Οκτώ στεφάνια αργυρά δια τας εικόνας. Είκοσι πέντε κανδήλες αργυρές μεγάλες και μιρκές.
Μία όμοια μεγάλη αργυρή. Μία κανδήλα ή “Πλατυτέρα” με έξη μικρές όλες αργυρές. Ένα επακάνδηλον αργυρούν. Τρεις κανδήλες ασημένιες τσακισμένες μικρές. Ένα πολυκάνδηλον ασημένιον μεγάλον.
Ένας πολυέλαιος ασημένιος δια κηρία. Μία “ωραία πύλη”. Ένα σεντάνι αργυρούν, θήκας των αγίων λειψάνων. Ένα κουτί ξύλινον με τα άγια  λείψανα και σταυρόν ασημένιον με τίμιον ξύλον.
Μια σεβάσμια κυρία, θρησκευόμενη, μούπε πως παρέλειψα να αναφέρω την θαυμάσια σύνθετη και ασημένια καλλιτεχνική κανδήλα, μία από τις ωραιότερες της Μητρόπολης, που κρέμονταν από τον μεγάλο σταυρό του τέμπλου, μπροστά στην ωραία Πύλη. Ξεκρεμάστηκε και αυτή μαζί με όλες τις άλλες και φυσικά παραμένει άγνωστη η τύχη της.
Στην θέση της τώρα, κρεμασμένο από τον σταυρό με καλώδιο, βρίσκεται ένα μικρόφωνο. Έτσι ολοκληρώθηκε η απογύμνωση του κυρίως ναού από τον παλαιο λαμπρό και βρύτιμο φωτιστικό του διάκοσμο και η “Μεγάλη Εκκλησία” πήρε την όψη ενός φτωχού παρεκκλησίου διακοσμημένου με πενιχρά και ευτελή φωτιστικά αντικείμενα. Ο ογκώδης τζάμινος πολυέλαιος που κρεμάστηκε στο κέντρο του μεσαίου κλίτους για να αποσπάσει την προσοχή του εκκλησιαζόμενου κοινού από την καταφανή γύμνια του ναού, δεν πέτυχε άλλο παρά να ανατρέψει με τον όγκο του το κλίμα αναλογιών που υφίστατο και να δημιουργήσει μια απαράδεκτη, αισθητικά, κατάσταση, κόβοντας τον ναό στα δύο και αποκρύβοντας το ιερό, τον επισκοπικό θρόνο και τον άμβωνα, ενώ στην ίδια σειρά αιωρούνται στο κενό οι δύο άλυσσοι που έφεραν τους δυο άλλους ασημένιους πολυελαίους, για να θυμίζουν τον παλαιό αρχοντικό διάκοσμο του ναού.
Η έρευνά μας, η περιγραφή του θησαυρού και η διαμαρτυρία μας για τον χαμό του βρήκε βαθειά απήχηση στους κατοίκους της Καστοριάς.
Σήμερα δεν υπάρχει πια δυνατότης για επανόρθωση της υλικής και ηθικής ζημιάς που υπέστη η πόλις.
Ορθώνεται όμως μπροστά στους αρμόδιους της Εκκλησίας μια υποχρέωση: Να γίνει λεπτομερή καταγραφή των ιερών σκευών και των άλλων εκκησιαστικών αντικειμένων του παλαιού θησαυρού.
Και να αποκασταθεί αισθητικά το μεσαίο κλίτος, με την απομάκρυνση απ΄ αυτό του αντιαισθητικού και παρείσακτου τζάμινου πολυελαίου, και με την χρησιμοποίηση και των δύο άλλων αλύσσων που αιωρούνται στο κενό άδειοι.